Cùng Hà Nội trải nghiệm mới tìm hiểu câu ngạn ngữ bí ẩn khiến người Hà Nội tranh luận suốt hàng trăm năm
Giữa lòng phố cổ Hà Nội, có một câu ngạn ngữ đã tồn tại qua nhiều thế hệ: "Trai Ngõ Trạm, gái Tạm Thương." Chỉ vỏn vẹn sáu chữ, nhưng đằng sau đó là những câu chuyện về nghề nghiệp, con người và nếp sống của Thăng Long xưa. Điều thú vị là cho đến nay, vẫn chưa có một cách lý giải nào được xem là đáp án cuối cùng.
Cách giải thích được biết đến nhiều nhất cho rằng Ngõ Trạm từng là nơi có nhà trạm của triều đình, nơi lính trạm làm nhiệm vụ chuyển công văn hỏa tốc và hộ tống quan lại. Vì thường xuyên nhân danh công vụ, họ bị dân gian cho là cậy quyền, hạch sách dân chúng. Còn Tạm Thương được cho là nơi đặt kho tạm chứa thóc thuế trước khi chuyển vào kho chính trong thành. Những người làm việc tại đây, theo lời truyền miệng, đôi khi bị gắn với hình ảnh nghiêm khắc, khó tính trong việc cân đong và thu nộp. Từ đó, câu "Trai Ngõ Trạm, gái Tạm Thương" được hiểu theo sắc thái không mấy thiện cảm.
=> Xem thêm: Điều ít ai biết về căn biệt thự cổ gần 100 năm tuổi ở phố Chân Cầm
Tuy nhiên, cách lý giải này cũng khiến nhiều nhà nghiên cứu băn khoăn. Nếu muốn nói đến lính trạm hay người làm ở kho thóc thì câu ngạn ngữ lẽ ra phải nhắc đến "nhà trạm" hay "kho tạm", thay vì hai địa danh cụ thể là Ngõ Trạm và Tạm Thương.
Chính vì vậy, một giả thuyết khác đã được đưa ra dựa trên lịch sử cư dân của hai khu vực. Vào cuối thế kỷ XIX, Ngõ Trạm là nơi tập trung nhiều người thợ gốc Ninh Hiệp làm nghề đóng yên ngựa, dây cương và các sản phẩm bằng da. Công việc nặng nhọc, làm ngoài trời khiến những chàng trai nơi đây nổi tiếng khỏe mạnh, cần cù. Trong khi đó, ngõ Tạm Thương lại có nhiều gia đình gốc Quất Động sinh sống bằng nghề thêu. Những cô gái ngày ngày miệt mài bên khung thêu, tạo nên các sản phẩm tinh xảo bán tại phố Hàng Thêu, được biết đến bởi sự khéo léo và chịu thương chịu khó. Theo cách hiểu này, "Trai Ngõ Trạm, gái Tạm Thương" không phải lời chê bai mà là lời ngợi khen dành cho trai khỏe, gái khéo.
=> Xem thêm: Sự tinh tế trong cách thưởng trà của người Hà Nội xưa
Có lẽ sức sống của câu ngạn ngữ nằm chính ở việc nó không có một lời giải duy nhất. Mỗi cách lý giải đều phản ánh một lát cắt của Hà Nội xưa: từ hệ thống trạm dịch, kho thóc, những làng nghề di cư đến phố thị, cho đến ký ức của cư dân phố cổ qua nhiều thế hệ.
Ngày nay, Ngõ Trạm và Tạm Thương vẫn hiện diện giữa trung tâm Hà Nội. Người qua lại có thể không còn bắt gặp những người thợ làm yên ngựa hay các cô gái ngồi bên khung thêu, nhưng câu "Trai Ngõ Trạm, gái Tạm Thương" vẫn được nhắc lại như một mảnh ghép thú vị của văn hóa dân gian Thăng Long, nơi mỗi con phố, mỗi con ngõ đều lưu giữ những câu chuyện đáng để khám phá.
=> Xem thêm: Hà Nội năm 1978 qua loạt ảnh phim đen trắng: Một Thủ đô bình dị trong những năm tháng bao cấp
