Chuyện khu tập thể và nếp sống kiểu mẫu một thời

Lối sống kiểu mẫu” thời bao cấp không nằm ở sự đủ đầy vật chất mà được hình thành từ tinh thần tập thể, nếp sống kỷ luật và khả năng thích nghi của con người trong hoàn cảnh thiếu thốn. Với nhiều người Hà Nội từng sống ở các khu tập thể như Trung Tự, Kim Liên, Nguyễn Công Trứ hay Giảng Võ, đó là một thời gian khó nhưng cũng là giai đoạn lưu giữ nhiều giá trị cộng đồng đặc biệt.

Trong những căn hộ chỉ vài chục mét vuông, nhiều thế hệ cùng sinh sống, người ta học cách nhường nhịn và san sẻ với nhau từ những điều nhỏ nhất. Cái hành lang chung vừa là nơi phơi quần áo, để bếp than, nuôi gà, vừa là không gian trò chuyện của cả tầng nhà. Nhà này nấu món gì, nhà kia có khách hay trẻ con bị ốm, gần như cả khu đều biết. Cuộc sống riêng tư ít hơn, nhưng sự gắn bó giữa con người với con người lại nhiều hơn.

Một trong những hình ảnh tiêu biểu của lối sống thời ấy là tinh thần tiết kiệm. Người ta tận dụng mọi thứ có thể: nước vo gạo để tưới rau, quần áo cũ vá đi vá lại, lọ thủy tinh giữ làm hộp đựng, dây chun hay túi nilon đều được cất dành. Không ai dám lãng phí bởi mọi nhu yếu phẩm đều quý giá và khó kiếm. Một chiếc quạt tai voi, cái phích Rạng Đông hay chiếc xe đạp Phượng Hoàng có thể trở thành tài sản lớn của cả gia đình.

Trong môi trường bao cấp, việc xếp hàng cũng trở thành một “nếp sống”. Người lớn, trẻ nhỏ quen với chuyện cầm sổ gạo, tem phiếu đi xếp hàng từ sáng sớm để nhận nhu yếu phẩm. Dù mệt mỏi, chen chúc, phần đông vẫn giữ một sự kiên nhẫn đặc trưng của thời ấy. Những đứa trẻ lớn lên trong cảnh thay bố mẹ đi mua gạo, mua dầu, nhận bánh mì sớm biết đỡ đần gia đình và sống có trách nhiệm hơn.

Đời sống tinh thần thời bao cấp cũng mang màu sắc rất riêng. Không có nhiều phương tiện giải trí, nên chiếc loa truyền thanh, buổi chiếu bóng lưu động hay chương trình Đọc truyện đêm khuya đều trở thành niềm mong chờ chung của cả khu tập thể. Người ta có thể ngồi hàng giờ nghe radio, xem một bộ phim ngoài trời hay tụ tập trò chuyện dưới sân khu nhà mà vẫn thấy vui.

Một nét đặc biệt khác của lối sống thời ấy là sự bình đẳng tương đối trong đời sống thường nhật. Trong cảnh thiếu thốn chung, khoảng cách giàu nghèo chưa quá lớn. Từ cán bộ, giáo viên đến công nhân, ai cũng phải xếp hàng lấy nước, mua gạo, sống trong những căn hộ tập thể giống nhau. Chính điều đó tạo nên cảm giác “đồng cam cộng khổ” mà nhiều người sau này vẫn nhớ.

Dĩ nhiên, thời bao cấp cũng đi kèm nhiều bất tiện, thiếu thốn và áp lực mưu sinh. Nhưng trong ký ức của nhiều người, đó vẫn là quãng thời gian mà tình làng nghĩa xóm, sự sẻ chia và ý thức cộng đồng hiện diện rõ nét trong từng sinh hoạt đời thường. “Lối sống kiểu mẫu” của thời ấy, có lẽ không phải là cuộc sống đủ đầy, mà là cách con người cùng nhau đi qua khó khăn với sự giản dị, bền bỉ và đùm bọc lẫn nhau.

Tham gia Walking tour Kiến trúc Nhà tập thể để hiểu hơn về "lối sống kiểu mẫu" bạn nhé!