Làng Sét - Vùng đất nghìn năm với 9 giáp độc đáo, nơi lưu giữ dấu tích Thăng Long xưa
Giữa lòng Hà Nội hôm nay vẫn còn những địa danh quen thuộc như: Giáp Nhất, Giáp Nhị hay Giáp Bát. Ít ai biết rằng, tất cả đều bắt nguồn từ làng Sét - tên chữ là "Thịnh Liệt", một trong những vùng cư dân cổ nhất ở phía Nam kinh thành Thăng Long.
Theo sử liệu, làng Sét có tên cổ là "Cổ Liệt", xuất hiện từ thế kỷ XV, nhưng cộng đồng cư dân đã hình thành từ rất sớm, trước cả thế kỷ XI. Nhờ nằm giữa mạng lưới sông Tô Lịch, sông Sét, sông Lừ và sông Kim Ngưu, nơi đây từng là đầu mối giao thương quan trọng của Thăng Long. Thuyền buôn từ vùng Sơn Nam Hạ theo đường thủy chở nông sản đến chợ Sét rồi vào kinh thành, còn thời Lê - Trịnh, thuyền rồng của vua và chúa cũng từng xuôi theo dòng nước về đầm Sét để du ngoạn. Trên bộ, làng nằm ngay tuyến đường Thiên lý Bắc - Nam, tạo nên vị thế chiến lược của vùng cửa ngõ phía Nam kinh thành.
=> Xem thêm: Cô Hồng – người giữ lửa nghề mạng vá quần áo ở ngõ Thanh Miến
Điểm đặc biệt nhất của Thịnh Liệt là hệ thống 9 giáp, từ Giáp Nhất đến Giáp Cửu. Mỗi giáp vừa là đơn vị cư trú, vừa là cộng đồng gắn kết bởi đình làng, tín ngưỡng và lễ hội. Sau khi Giáp Cửu tách thành làng Phương Liệt và trải qua nhiều lần sáp nhập, các giáp dần phát triển thành những làng riêng như Giáp Nhất, Giáp Nhị, Giáp Tứ, Giáp Lục và Giáp Bát. Mỗi nơi đều mang một bản sắc riêng: Giáp Nhị nổi tiếng với truyền thống khoa bảng, Giáp Lục, chính là làng Sét, phát triển nghề dát bạc quỳ, gắn với chợ Sét và chùa Sét, còn Giáp Nhất là điểm buôn bán nhộn nhịp trên tuyến đường thiên lý.
=> Xem thêm: Sắc vàng Hà Nội: Giải mã bí ẩn sau những bức tường Pháp cổ
Không chỉ giàu truyền thống thương mại, làng Sét còn là vùng đất hiếu học, quê hương của nhiều danh nhân như Bùi Xương Trạch, Bùi Vịnh, Bùi Bỉnh Quân, Nguyễn Xân và Nguyễn Chính... Hằng năm, các giáp cùng tổ chức lễ hội từ ngày 13 đến 16 tháng Hai âm lịch, rước thần về chùa Sét, lưu giữ nét sinh hoạt cộng đồng đặc sắc đã tồn tại suốt nhiều thế kỷ.
=> Xem thêm: Chuyện khu tập thể và nếp sống kiểu mẫu một thời
Ngày nay, dù địa giới hành chính đã nhiều lần thay đổi, những cái tên Giáp Nhất, Giáp Nhị, Giáp Bát vẫn hiện diện trên bản đồ Hà Nội như những dấu tích sống động của làng Sét - vùng đất nghìn năm văn hiến, nơi lưu giữ một mô hình cộng đồng độc đáo hiếm thấy và góp phần tạo nên bản sắc của Thăng Long - Hà Nội.
