Bí mật trên mái ngói của ngôi trường nữ sinh hơn 100 tuổi ở Hà Nội

Giữa phố Hàng Bài nhộn nhịp, có một ngôi trường đã đứng đó hơn một thế kỷ, lặng lẽ chứng kiến những đổi thay của Hà Nội. Đó là Trường THCS Trưng Vương, tiền thân của một trong những cơ sở giáo dục nữ sinh quan trọng nhất ở Bắc Kỳ.

Câu chuyện của ngôi trường bắt đầu từ năm 1917, khi Cơ sở Giáo dục Nữ sinh người Việt được thành lập, cùng với cơ sở đào tạo giáo viên nữ người Việt. Đây là một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử giáo dục nữ sinh ở Hà Nội.

Thế nhưng, mảnh đất này thực ra đã có lịch sử lâu hơn. Từ cuối thế kỷ XIX, nơi đây từng là cơ sở của Trường Trung học Paul Bert, được xây dựng vào khoảng năm 1897 - 1898 tại ngã tư đại lộ Đồng Khánh và đại lộ Carreau, nay là Hàng Bài - Lý Thường Kiệt. Công trình ban đầu được thiết kế theo mô hình trường nam sinh và nữ sinh, với kiến trúc đối xứng và mặt chính hướng ra đại lộ Đồng Khánh.

Đến những năm 1927 - 1928, trường được xây dựng và mở rộng đáng kể. Những hạng mục mới gồm phòng học, phòng ngủ nội trú, nhà ăn, phòng y tế, nhà vui chơi cùng nhiều công trình phụ trợ. Sau đợt cải tạo này, toàn bộ cơ sở được dành cho Trường Cao đẳng Tiểu học Nữ sinh người Việt.

Điều thú vị là dấu vết của kiến trúc trường học thời Pháp vẫn có thể được nhận ra qua những chi tiết tưởng như rất nhỏ: hệ cửa chớp, hành lang rộng, trần cao, mái ngói và cách bố trí các dãy nhà quanh khoảng sân. Những thiết kế ấy không chỉ tạo nên vẻ thanh lịch đặc trưng mà còn phục vụ một mục đích rất thực tế: đón gió, lưu thông không khí và giảm tác động của nắng nóng Hà Nội.

Đặc biệt, trên mái khu phòng hội đồng là một bức phù điêu hình đôi rồng chầu bảo kiếm, được cho là biểu tượng thành phố Hà Nội thời Pháp thuộc. Hình ảnh hai con rồng hướng vào thanh kiếm tạo nên một sự kết hợp thú vị giữa mô-típ phương Đông và phương Tây. Theo thông tin bạn cung cấp, những biểu tượng tương tự từng xuất hiện trên nhiều công trình công cộng của Hà Nội thời kỳ này, nhưng phần lớn đã biến mất theo thời gian.

Bên trong trường, phòng hội đồng vẫn giữ vẻ trang nghiêm với trần cao, hệ cột lớn, cửa xanh và những món đồ gỗ sẫm màu. Chính giữa căn phòng là tượng Hai Bà Trưng, gắn với tên gọi Trưng Vương của ngôi trường.

Một chi tiết khác dễ khiến người ta dừng lại là những cầu thang gỗ cũ. Cầu thang nối giữa các tòa nhà A và D với bậc gỗ sẫm màu, lan can sắt và khoảng thông tầng cao; trong khi cầu thang xoắn tại tòa D ôm quanh một lõi tròn, vừa tiết kiệm diện tích vừa tạo kết nối giữa các tầng.

Nhưng có lẽ điều đáng quý nhất của Trưng Vương không nằm ở một mái ngói, một ô cửa hay một chiếc cầu thang. Đó là việc những chi tiết ấy vẫn còn hiện diện, để người hôm nay có thể nhìn thấy một phần diện mạo của Hà Nội cách đây hơn một thế kỷ.

Một ngôi trường, nhiều thế hệ học trò, nhiều lần đổi tên và những biến động của lịch sử, tất cả cùng được lưu giữ trong một khoảng sân nhỏ giữa phố Hàng Bài.