NHỮNG MẢNH GHÉP MÙA THU

Có những mùa trong năm đi qua rất nhanh, nhanh đến mức người ta chỉ kịp nhận ra khi nó đã ở phía sau. Nhưng mùa thu Hà Nội thì khác. Mùa thu thường đến bằng những dấu hiệu rất nhỏ, đôi khi chẳng đủ để gọi thành một sự thay đổi. Đó có thể là một buổi sáng người ta bước ra đường, thấy nắng dịu hơn hôm qua. Từ cơn gió mát lướt qua vai áo sau những ngày hè oi bức. Từ một mùi hương bất chợt bay qua con phố, một hàng cây bắt đầu ngả màu hay những chiếc áo khoác mỏng được lấy ra khỏi tủ.    

Cái chạm khẽ của mùa thu nơi ngưỡng cửa giao mùa từ lâu đã trở thành nguồn cảm hứng cho những câu thơ đầy rung động:

“Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về”

(trích bài thơ Sang thu - Hữu Thỉnh)

Cái “hình như” ấy có lẽ cũng là cách mùa thu đến với Hà Nội. Không ồn ào, không báo trước, chỉ lặng lẽ góp nhặt từng chút một vào đời sống, để đến khi nhận ra thì mùa đã ở đó từ bao giờ.

Và cũng giống như một bức tranh không thể hoàn thành chỉ bằng một nét vẽ, mùa thu Hà Nội được ghép nên từ rất nhiều điều nhỏ bé. Có màu trời, mùi hương, những thức quà theo mùa, những con phố, những buổi chiều kéo dài và cả những cuộc hẹn mà nhiều năm sau người ta vẫn nhớ.

Một chút se lạnh, một chút dịu dàng

Sau những ngày hè nóng đến mức chỉ muốn tìm một chỗ có điều hòa để trốn, cái se lạnh đầu thu bao giờ cũng đem lại một cảm giác thật dễ chịu. Không phải cái lạnh đủ khiến người ta phải co ro, chỉ là một chút gió mát lướt qua tay áo, một chút lạnh ở đầu ngón tay vào buổi sáng, vừa đủ để người ta nhận ra mùa thu đã tới.

Thời tiết Hà Nội vốn thất thường, sáng có thể se lạnh, trưa vẫn còn nắng, chiều xuống gió lại trở nên rõ ràng hơn. Người ta bắt đầu khoác lên mình những chiếc áo mỏng, bắt đầu để ý đến thời tiết trước khi ra khỏi nhà, bắt đầu có thêm lý do để đi bộ thay vì vội vã phóng xe qua phố.

Có lẽ sau một mùa hè quá nhiều nắng, điều người ta mong nhất ở mùa thu chỉ đơn giản là được ở ngoài trời lâu hơn một chút.

Thế là Hà Nội bắt đầu có những buổi sáng thong thả hơn, những buổi chiều nhiều người nán lại ngoài phố hơn. Những hàng cây, vỉa hè, góc hồ vốn chẳng xa lạ bỗng trở thành nơi người ta muốn ghé qua, chỉ vì hôm nay trời đẹp.

Hà Nội vào thu, phố cũng thành thơ

Hà Nội vào thu dường như không thay đổi quá nhiều, chỉ là mọi thứ bỗng trở nên dịu hơn một chút. Những hàng cây bắt đầu rụng lá, nắng không còn gay gắt như những ngày hè, bầu trời cao và trong hơn, còn những cơn gió heo may cứ nhẹ nhàng đi qua từng con phố. Người ta khoác thêm một chiếc áo mỏng, đi chậm hơn trên vỉa hè, ngồi lâu hơn bên một tách cà phê và nhận ra thành phố quen thuộc bỗng có thêm rất nhiều điều để ngắm nhìn.

Có những con phố cứ đến mùa này lại mang một dáng vẻ riêng. Phan Đình Phùng với những vòm cây rộng và những gánh hoa đi qua trong buổi sớm; Hồ Gươm với mặt nước xanh trong, những tán cây đổi màu từng ngày; hay những góc phố quanh Nhà thờ Lớn, Nhà hát Lớn, nơi nắng thu rơi xuống những bức tường cũ khiến Hà Nội vừa gần gũi, vừa có chút gì rất nên thơ. Người đi làm, người đạp xe, những hàng quán bắt đầu đông khách, những cô chú thong thả đi bộ… tất cả tạo nên một nhịp sống rất riêng mà chỉ cần bước ra đường cũng có thể cảm nhận được.

Thu cũng là mùa người Hà Nội thích ra phố hơn. Có người tìm một quán quen để ngồi nhìn dòng xe qua lại, có người rủ bạn bè đi bộ một vòng quanh hồ, có người đưa nhau ra Hồ Tây đón một buổi chiều nhiều gió. Cũng có những ngày chẳng cần một lịch trình cụ thể, chỉ muốn đi loanh quanh qua vài con phố, ghé vào một hàng quà vặt, nghe một câu chuyện cũ hay tình cờ bắt gặp một góc Hà Nội đẹp đến mức phải dừng lại vài phút.

Và Hà Nội vào thu có lẽ cũng vậy. Mùa thu không nằm ở một địa điểm cụ thể, càng không chỉ nằm trong những khung hình đẹp. Nó nằm trong cách phố phường thay đổi từng chút, trong nhịp sống bỗng chậm lại, trong những cuộc gặp gỡ bất chợt và cả cảm giác muốn ở ngoài đường lâu hơn một chút trước khi trở về nhà. Mỗi người đi qua mùa thu bằng một cách khác nhau, nhưng khi những mảnh ghép ấy đặt cạnh nhau, Hà Nội hiện lên thật trọn vẹn: một thành phố có những ngày thu rất đỗi dịu dàng.

Có những mùa thu được nhớ bằng một mùi hương

Nhắc đến mùa thu Hà Nội, thật khó bỏ qua hoa sữa. Hương hoa theo gió đi qua những con phố, len vào những buổi tối trở về nhà, có khi rất nhẹ, chỉ thoảng qua đâu đó, có khi nồng nàn đến mức chẳng thể nhầm với bất kỳ mùa nào khác. Có những ngày đi giữa phố, chẳng cần nhìn lên hàng cây, chỉ một mùi hương quen thuộc cũng đủ để nhận ra mùa đã về.

Hoa sữa cũng giống mùa thu ở chỗ nó có thể gợi ra những ký ức rất khác nhau. Có người yêu mùi hương ấy vì nó gắn với những năm tháng tuổi trẻ, với những buổi tối lang thang ngoài phố cùng bạn bè. Có người lại nhớ một con đường cũ, một lần đi học về muộn, một cuộc hẹn đã lâu không nhắc tới. Cũng có người chẳng có một câu chuyện cụ thể nào, chỉ đơn giản là nghe mùi hoa sữa thoảng qua và thấy Hà Nội của một thời nào đó bỗng trở lại.

Thật ra, ký ức đâu phải lúc nào cũng cần một câu chuyện lớn. Đôi khi, chỉ một mùi hương đi ngang qua cũng đủ kéo người ta trở về một khoảng thời gian đã xa. Mùa thu Hà Nội có rất nhiều cách để làm điều ấy. Có khi là hoa sữa, có khi là mùi cốm mới còn vương trên những gói lá sen, có khi là mùi thức ăn từ một hàng quán ven đường trong buổi chiều se lạnh. Và có khi, chẳng cần gọi tên được mùi hương ấy, người ta vẫn biết: thu về rồi.

Những thức quà đợi đúng mùa

Mùa thu cũng nằm trong những món ăn chỉ cần nhìn thấy là người ta nhớ đến một khoảng thời gian trong năm. Cốm xanh gói trong lá sen, hồng giòn, sấu chín, chả rươi… Mỗi thức quà mang một hương vị riêng, nhưng đều có chung một điều: chúng khiến mùa thu trở nên gần gũi hơn, có thể cầm trên tay, nếm thử và chậm rãi thưởng thức.

Cốm chẳng cần phải ăn thật nhiều. Chỉ một chút cốm xanh, một quả chuối chín, một buổi sáng thong thả cũng đủ thành một ký ức. Hồng giòn mang vị ngọt và cái giòn rất riêng của những ngày đầu thu. Còn chả rươi lại đậm đà hơn, với trứng, thì là, vỏ quýt và mùi thơm đặc trưng của một món ăn mà người Hà Nội vẫn chờ đến đúng mùa mới tìm thấy.

Những món ăn ấy có lẽ không chỉ ngon bởi hương vị. Chúng ngon vì người ta phải chờ. Chờ mùa cốm trở lại, chờ những ngày se lạnh để nhớ đến chả rươi, chờ mùa hồng về rồi mới có những buổi chiều ngồi bóc từng quả, vừa ăn vừa kể chuyện. Trong một thành phố mà quanh năm gần như thứ gì cũng có thể tìm thấy, những thức quà theo mùa khiến thời gian trở nên hữu hình hơn.

Mùa đi qua, món ăn cũng đi qua. Rồi một năm sau, khi cốm lại xanh, hồng lại chín, những món ăn quen thuộc lại xuất hiện trên phố, người ta mới nhận ra mình đã nhớ mùa thu đến thế nào.

Mùa thu Hà Nội có lẽ chưa bao giờ chỉ là một màu vàng của lá, một cơn gió se hay một mùi hoa sữa thoảng qua trên phố. Thu được ghép từ rất nhiều điều nhỏ bé: một buổi sáng trời trong, một hàng cây bắt đầu thay lá, mùi cốm mới, vị hồng giòn, một quán quen vào chiều mát trời, một cuộc hẹn bất chợt hay một con đường đi mãi vẫn thấy thân thuộc.

Mỗi người lại có một cách nhặt những mảnh ghép ấy cho riêng mình. Có người nhớ mùa thu bằng một mùi hương, có người bằng một món quà theo mùa, có người bằng một buổi chiều lang thang ngoài phố. Và cũng có những mùa thu chẳng gắn với điều gì quá đặc biệt, chỉ đơn giản là một khoảng thời gian khiến người ta muốn sống chậm lại, đi thêm một đoạn đường, ngồi lâu hơn một chút và để ý đến những điều vốn vẫn ở đó.

Để rồi khi mùa thu đi qua, những mảnh ghép ấy vẫn còn nằm lại đâu đó trong ký ức. Chờ một ngày gió se trở lại, hoa sữa lại thơm trên phố, một gói cốm xanh lại được mở ra, ta chợt nhận ra mình đã nhớ mùa thu Hà Nội đến thế.

Còn bạn, nếu phải chọn một mảnh ghép để nhớ về mùa thu Hà Nội, đó sẽ là điều gì? Một mùi hương, một thức quà, một góc phố, hay một kỷ niệm rất riêng?